Sterf dorpen, sterf!

Blijkens berichten zijn er plannen of verkenningen om stichtingen SCPO-NOP en AVES alsnog te laten fuseren. Niet om edele motieven zoals verbetering van onderwijs, professionalisering bestuur of innovatie maar gewoon uit ordinaire bezuinigingsdrang omdat begroting gemeente door megalomane projecten gaten laat zien.


En dat geldt ook voor het idee om in de dorpen basisonderwijs, peuterspeelzalen en kinderopvang te centraliseren in kindcentra. Nu is samenwerken natuurlijk nog niet fuseren maar het is wel een gotspe om deze bezuinigingsdrol als een roomsoes voor de leefbaarheid te presenteren. Het is tenslotte het eigen afbraakbeleid van college dat leefbaarheid in de dorpen aantast. Maar zolang opheffingsnorm voor scholen nog niet dreigt lijkt me ook geen rechtvaardigingsgrond aanwezig te zijn voor samenvoegen. Want na laatste fusie, waardoor AVES 2/3 van het aanbod voor basisonderwijs binnen de gemeente in handen kreeg, zijn de spelregels ondertussen gewijzigd. Zo is er  sinds 1 oktober 2011 dan ook een fusietoets welke de minister een 'vetorecht' geeft om fusies binnen het onderwijs tegen te houden.

Een significante belemmering voor bestuurlijke fusie hierbij is bijvoorbeeld als meer dan 50% van het aanbod voor basisonderwijs in gemeente bij één partij komt te liggen. Het lijkt me in deze dus goed als wethouder (en stichting) eerst uitsluitsel geven of de voorgenomen en blijkbaar zo gewenste bestuurlijke fusie, uiteindelijk waren hiervoor al plannen in 2008, wel plaats MAG vinden van de minister. Dat voorkomt niet alleen een hoop onrust onder ouders maar ook een heleboel werk voor die 'arme' bestuurders.

De reden voor invoering van een fusietoets was dat er naast voordelen ook nadelen zijn waarbij de negatieve effecten.met name versterkt worden als er sprake is van een monopolie. Een schoolbestuur met monopoliepositie trekt zich nu eenmaal weinig aan van de wensen van ouders en mijn ervaringen met bovenschools bestuur in de vorm van stichting AVES zijn in deze dan ook niet erg positief, ronduit negatief zelfs.

Mogelijke voordelen	Mogelijke nadelen
Verbreding onderwijsaanbod, mogelijkheden tot maatwerk	Beperking keuzemogelijkheden van ouders en bijbehorende prikkels tot innovatie voor scholen
Professionalisering personeelsbeleid	Interne overplaatsing van slecht functionerende docenten; beperking van keuzemogelijkheden voor docenten (monopsonie)
Groter beleidsvoerend vermogen: professionaliteit/expertisebundeling	Toenemende afstemmingskosten; risico van zelfverrijking en imperiumgedrag
Meer financiële armslag: risicospreiding en grotere investeringscapaciteit	Suboptimale verdeling van middelen bij gebrek aan externe prikkels door uitschakeling concurrentie

Nu kan ik opstelling van de stichting en houding van de heer Leo Breukel, voorzitter van het college van bestuur van AVES nog wel begrijpen. Want ik heb de indruk dat met verzelfstandiging van basisonderwijs door lumpsum bekostiging de 'bruidschat' te klein was en de formatie te groot waardoor reserves nu aflopen terwijl de kosten oplopen. Maar de wethouder, eindverantwoordelijk voor toegankelijk onderwijs in verzorgingsgebied van de gemeente, speelt een dubieuze en zelfs domme rol. Zo is niet alleen de 'verrassing' van extra uitkering aan de voorzitter opmerkelijk maar ook het negeren van klachten. Mijn correspondentie kan wethouder nog wel laten verdwijnen maar de inspectierapporten over misstanden en oneigenlijk gebruik van gelden niet. Een aantal van de negatieve effecten in bovenstaande tabel kunnen namelijk nu al aangevinkt worden en zullen alleen maar sterker worden bij verdere fusie.

Een tweet van de wethouder waarin melding gemaakt werd over het werk aan identiteit, herkenbaarheid en openheid van basisonderwijs AVES scholen is dan ook de spreekwoordelijke mosterd na de maaltijd. Na opslokken van de keuzevrijheid in onderwijs door samengaan van openbaar-, oecumenisch- en katholiek basisonderwijs in één bovenschools bestuur was stichting AVES trouwens vooral bezig zichzelf te profileren met 'branding' via websites van scholen en promotie. Een onnodige verspilling van geld en energie lijkt me omdat er geen enkele sprake is van concurrentie in het basisonderwijs binnen de gemeente. 

Verder betwijfel ik of openheid wel voorkomt in het vocabulaire van de wethouder omdat deze telkens met halve waarheden en hele leugens aanstuurt op een onomkeerbare situatie. Zo ontkende wethouder dat er sprake was van krimp bij plannen voor stadshart vernieuwing maar wordt dit argument nu wel gebruikt voor verdere samenwerking. De beste oplossing voor gemeentelijke begroting is blijkbaar het op één hoop schuiven van openbaar en bijzonder basisonderwijs in zogenaamde samenwerkingsscholen. Maar ondanks aanpassing van artikel 23 lid 4 van de grondwet blijft keuzevrijheid in onderwijs echter onaangetast en betekent dit praktisch zoveel als dat er minimaal toch twee basisscholen moeten blijven in de dorpen. Of in de woorden van bestuurders: 'Er is een pluriform onderwijsaanbod nodig, met een variatie in identiteit, pedagogisch-didactisch concept, opleidingenaanbod, schoolgrootte en cultuur.'  Plannen voor vergaande samenwerking in beoogde kindcentra, ondanks het harde werken aan identiteit en herkenbaarheid lijken me hiermee dan ook te wringen. Of zoals ze in Rotterdam zeggen: "Je kan een hoop stront paars verven, maar het blijf een hoop stront."

Ik ben dus benieuwd of adviescommissie een slechte begroting van gemeente als een rechtvaardigingsgrond ziet voor het monopolisering van basisonderwijs. Net als dat ik benieuwd ben of er met langlopende plannen al een fusie effectrapportage is opgesteld waarin de motieven, effecten en mogelijke alternatieven uiteen zijn gezet. Deze zal tenslotte ingeleverd moeten worden, ook als er geen toestemming van de minister benodigd is. Want het zou toch zonde zijn als het geld dat nu allemaal geïnvesteerd wordt in plannen straks uiteindelijk weggegooid blijkt te zijn, dat kan dan beter besteed worden aan onderwijs of de leefbaarheid.